چه کسی جانشین گوترش خواهد شد؟
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ چند ماه دیگر، به طور مشخص ۳۱ دسامبر، دومین دوره دبیرکلی آنتونیو گوترش در سازمان ملل متحد، پس از 10 سال خدمت در این سمت، پایان خواهد یافت و مقدمات فرآیند انتخاب دبیرکل جدید آغاز شده است. این فرآیند بدون پیچیدگیها و شرایط استثنایی متعدد نیست، ازجمله اینکه فرصت تصدی این سمت مطابق با اصل چرخش سمتها بین پنج گروه یعنی آسیا و اقیانوسیه، آفریقا، اروپای شرقی، اروپای غربی و سایر کشورها و آمریکای لاتین؛ باید برای گروه کشورهای اروپای شرقی میبود.
اکتبر آینده، شورای امنیت به ریاست چین، چندین جلسه متوالی برای رأیگیری درباره نامزدها برگزار خواهد کرد
با وجود این، توافق نداشتن کشورهای اروپای شرقی بر سر نامزد واحد، همه نامزدهای این گروه را تضعیف کرد و باعث شد شورای امنیت برای انتخاب دبیرکل جدید به عرصهای باز روی آورد. همچنین درخواستهای گستردهای وجود دارد که دبیرکل جدید یک زن باشد، زیرا این اتفاق در تاریخ سازمان ملل متحد در بیش از 80 سال حیات آن هرگز رخ نداده است، در حالی که 9 مرد تاکنون این مقام را بر عهده داشتهاند؛ چهار نفر از اروپای غربی، دو نفر از آسیا، دو نفر از آفریقا و یک نفر از آمریکای لاتین.
وقتی هیچ یک از نامزدهای اروپای شرقی (زن یا مرد) موفق به کسب این مقام نشدند، کشورهای آمریکای لاتین با توجه به اینکه از نظر ترتیب چرخش در کنار اروپای شرقی قرار دارند، درخواست خود را مبنی بر محدود شدن انتخاب به یک نامزد از این گروه تجدید کردند و هنوز هم در انتخابات فعلی این (حق) را مطالبه میکنند.
فرآیند انتخابات مراحل و گامهای مختلفی دارد، ازجمله اینکه مجمع عمومی جلسات استماع متعددی برگزار میکند که در آنها نامزدها یکی پس از دیگری خلاصهای از برنامه کاری، ایدهها و آرمانهای خود را ارائه میدهند و سپس اعضای مجمع عمومی فرصت دارند تا با هر نامزد به بحث و گفت وگو بپردازند.
اکتبر آینده، شورای امنیت به ریاست چین، چندین جلسه متوالی برای رأیگیری درباره نامزدها برگزار خواهد کرد. روند رأیگیری به صورت غیررسمی با قرار دادن یک لوله نی کوچک به وسیله هر عضو شورای امنیت در جعبهای که نام نامزد مورد نظر آنها روی آن نوشته شده است، آغاز میشود. این فرآیند مخفیانه و بدون اطلاع از اینکه هر عضو به چه کسی رأی داده است، انجام میشود؛ اما کشورهای عضو دائمی که مایل به اعتراض به یک نامزد هستند، از رنگ قرمز در رأی خود برای نامزدی که به آن اعتراض دارند، استفاده میکنند.
در این دور، تعداد آرای کسب شده به وسیله هر عضو و همچنین اینکه آیا یک یا چند رأی قرمز دریافت کردهاند یا خیر، مشخص خواهد شد؛ این شاید به انصراف یک یا چند نامزد منجر شود. برای اینکه یک نامزد پیروز شود، باید حداقل 9 رأی از میان 15 عضو شورا کسب کند و نباید به وسیله یکی از اعضای دائم با رأی قرمز انتخاب شده باشد.
اعضای شورای امنیت در دوره فعلی که مسئول انتخاب دبیرکل هستند عبارتند از: آمریکا، روسیه، انگلیس، فرانسه، چین، بحرین، سومالی، کلمبیا، جمهوری دموکراتیک کنگو، دانمارک، یونان، لتونی، لیبریا، پاکستان و پاناما.
پس از توافق شورا بر سر نامزد واحد برای این سمت، توصیه برای انتصاب نامزد منتخب به مجمع عمومی ارائه میشود که برای لازمالاجرا شدن آن، لازم است نامزدی با اکثریت مطلق تصویب شود.
نامزدها و شانس آنها برای کسب این سمت
در حال حاضر هفت نامزد رسمی در فهرست نامزدها و تعدادی نامزد بالقوه وجود دارد که منتظرند ببینند اوضاع چگونه پیش میرود تا تصمیم بگیرند آیا وارد رقابت شوند یا خیر.
- خانم ربکا گرینسپن از کاستاریکا: در حال حاضر به عنوان دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد فعالیت میکند و پیش تر سمتهای بینالمللی و ملی متعددی ازجمله معاون رئیس جمهور کاستاریکا را برعهده داشت.
وی به دلیل تجربه طولانی کار در سطوح ملی و بینالمللی از حمایت قوی آمریکا و مخالف نبودن شدید قدرتهای بزرگ برخوردار است. با وجود این، سن بالای وی مورد توجه قرار گرفته است، زیرا بیش از 70 سال دارد و با چالشهای سلامتی روبروست که میگوید بر آنها غلبه می کند. همچنین گفته میشود وی گرایش صهیونیستی دارد، زیرا دینش یهودیت است و با سیاستمدار کاستاریکایی فعال در سازمانهای صهیونیستی ازدواج کرده است. این گرایش امکان دارد اعتراض روسیه، فرانسه و تعدادی از کشورهای اسلامی را در شورا برانگیزد.
گرینسپن اتهام صهیونیسم را رد و بر اعتقاد خود به راه حل دو دولتی تأکید میکند، هرچند حمایتش را از رژیم صهیونیستی (و حق موجودیت آن) پنهان نمیکند. پاکستان، با همکاری سومالی و بحرین امکان دارد بتوانند ائتلافی ضد گرینسپن رهبری کنند تا از رسیدن وی به این سمت جلوگیری شود، اما در هر صورت، همچنان یکی از قویترین نامزدهاست.
- رافائل گروسی آرژانتینی-ایتالیایی: مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی که 65 سال سن دارد و از حمایت قوی آمریکا، انگلیس و فرانسه برخوردار است که وی را به خاطر مواضععش در قبال ایران و تعهدش به ایفای نقش فعال آژانس در بازرسی از تأسیسات هستهای ایران تحسین میکنند. آنها همچنین به وی به خاطر تجربه طولانیاش در کار دیپلماتیک و بینالمللی اعتبار میبخشند. با وجود این، برخی از گروسی انتقاد میکنند، زیرا ملیت ایتالیایی اش امکان دارد به معنای دور زدن اصل چرخش و ادامه کنترل اروپای غربی بر سمت دبیرکلی باشد.
اگر خانم گرینسپن نتواند این سمت را به دست آورد و مشخص شود که هیچ زن دیگری نمیتواند برای این سمت نامزد شود، شانس گروسی بسیار زیاد میشود، به ویژه اگر بتواند بر احتیاط و ملاحظات روسیه و چین غلبه کند. آمریکا امکان دارد به دنبال متقاعد کردن کشورهای دوست روسیه و چین (مانند عربستان) برای موافقت با نامزدی گروسی باشد.
- میشل باشله، رئیس جمهور سابق شیلی: 74 سال دارد.
- ماریا فرناندو اسپینوزا، وزیر امور خارجه سابق اکوادور: 62 سال دارد.
- امینه محمد، معاون فعلی دبیرکل سازمان ملل متحد و وزیر سابق محیط زیست نیجریه: 65 سال دارد.
آمریکا امکان دارد به دنبال متقاعد کردن کشورهای دوست روسیه و چین مانند عربستان برای موافقت با نامزدی گروسی باشد
این نامزدها تجربه گستردهای در ابعاد ملی و بینالمللی دارند، اما با این مشکل مواجه هستند که نامزدی آنها به وسیله تعدادی از کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین، به جز کشورهایی که به آنها تعلق دارند، انجام شده است. همه آنها همچنین به دلیل جهتگیریهای فکری و سیاسی خود که با جهتگیری راستگرایانه دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا همسو نیست، با مخالفت شدید واشنگتن روبرو هستند. در نهایت، خانم امینه محمد علاوه بر تابعیت نیجریهای، تابعیت انگلیس نیز دارد که امکان دارد بر اساس رسم نامزد نشدن هیچ شهروند پنج کشور عضو دائم برای سمت دبیرکلی، اعتراضاتی ایجاد کند.
- مکی سال، رئیس جمهور سابق سنگال: 65 ساله است و به وسیله تعدادی از کشورهای آفریقایی نامزد شده بود، اما از سنگال نامزد نشده بود. در واقع، سنگال و بیش از 20 کشور آفریقایی رسماً به نامزدی اش اعتراض کردهاند.
- خانم کارولین رودریگز، نماینده دائم گویان در سازمان ملل متحد و وزیر امور خارجه سابق این کشور: با 52 سال سن، جوانترین نامزد است. زنی اهل آمریکای جنوبی که از حمایت قوی رئیس جمهور کشورش برخوردار است و با هیچ اعتراض قابل توجهی از سوی هیچ یک از اعضای دائم مواجه نیست. با وجود این، برخی معتقدند انگلیس امکان دارد به دلیل اختلافات دیرینه با گویان که ناشی از مواردی است که به استقلال این کشور از انگلیس برمیگردد، مانع نامزدی اش شود. گویان تنها کشور آمریکای لاتین است که عضو سازمان همکاری اسلامی است.
خانم رودریگز «بیرنگ، بیمزه و بیبو» توصیف شده است و بنابراین، در صورتی که هیچ نامزد دیگری به موقع مورد توافق قرار نگیرد، امکان دارد به نامزد ایدهآل برای مصالحه تبدیل شود. با این کار، وی یادآور انتخاب خاویر پرز دکوئیار خواهد بود که نماینده دائم کشورش، پرو در سازمان ملل متحد و سفیری گمنام بود، اما اختلافات شدید بین آمریکا و روسیه مانع از توافق بر سر نامزد دیگری شد که به انتخاب وی و ماندنش در این سمت به مدت 10 سال کمک کرد.
باقی موارد گروهی از «نامزدهای بالقوه» هستند؛ چهرههایی که نامزدی آنها رسماً اعلام نشده است، اما نام آنها برای بحث در صورت بروز مشکل در روند انتخاب نامزد دیگر، باز است. در میان این افراد، نام نیکولای ملادنوف از بلغارستان هماهنگکننده شورای صلح خاورمیانه، ووک یرمیچ وزیر امور خارجه سابق صربستان، ولکر تورک دیپلمات اتریشی و کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، خانم جاسیندا آردرن نخست وزیر سابق نیوزیلند و در آخر، خانم لانا نسیبه وزیر مشاور در امور خارجه امارات و نماینده دائم سابق امارات در سازمان ملل متحد برجسته است.
مسیر انتخاب دبیرکل جدید هنوز طولانی و آنچه مسلم است، اینکه دبیرکل جدید به احتمال زیاد نتیجه توافق آمریکا و چین خواهد بود و ما این روند را با علاقه و انتظار دنبال خواهیم کرد.